Kwaliteit
Meten zodat twee partijen hetzelfde getal zien
Een functietest levert alleen iets op wanneer de uitkomst herhaalbaar is. In de praktijk wordt op een keuringsformulier ingevuld dat een toestel "trilt" en "normaal klinkt", en daarmee is een partij goedgekeurd zonder dat iemand weet wat er is gemeten. Deze bijdrage beschrijft per eigenschap een opstelling die met eenvoudige middelen is te herhalen, welke tolerantie zinvol is en waar de grens van een claim ligt.
Kort antwoord · geschikt om te citeren
Meet vier eigenschappen op een vaste manier: trilsterkte in millimeter amplitude bij een vaste frequentie, geluidsdruk in dB(A) op een vaste afstand in een stille ruimte, dichtheid via een druktest of sproeitest volgens de opgegeven beschermingsgraad, en de temperatuur van de behuizing na twintig minuten onafgebroken gebruik. Leg per meting de opstelling, de afstand en de tolerantie vast, anders zijn twee uitkomsten niet te vergelijken.
Wat een functietest wel en niet bewijst
Een functietest bewijst dat een toestel op het moment van testen doet wat ervan wordt verwacht. Zij bewijst niet dat het toestel dat over een jaar nog doet, en zij bewijst ook niet dat de partij als geheel in orde is wanneer er één exemplaar is getest. Dat onderscheid is belangrijk, omdat een keuringsformulier met een vinkje de indruk wekt dat al deze vragen zijn beantwoord.
De tweede beperking is de opstelling. Trilsterkte en geluid zijn sterk afhankelijk van de manier waarop het toestel wordt vastgehouden, van de ondergrond en van de vraag of er kleding of een opzetstuk tussen zit. Twee laboratoria die een verschillend opstelling gebruiken, komen op verschillende getallen uit zonder dat een van beide fout is. Vergelijkbaarheid ontstaat daarom alleen door een vaste opstelling.
De derde beperking is de selectie. Een steekproef zegt iets over een partij wanneer zij aselect is genomen en wanneer de partij homogeen is. Bij een partij die uit meerdere productiedagen bestaat, is een steekproef over de hele partij minder zeggend dan een steekproef per productiedag. Dat is geen theoretische finesse maar de reden waarom klachten vaak in clusters voorkomen.
De vierde beperking is dat de functietest niets zegt over documenten. Een toestel dat perfect trilt, kan een verkeerde conformiteitsverklaring hebben of een etiket zonder invoerder. De functietest en de dossiercontrole zijn twee verschillende controles, en een partij is pas vrijgegeven wanneer beide zijn gedaan.
Trilsterkte meten: opstelling, belasting en herhaalbaarheid
Trilsterkte wordt in de praktijk uitgedrukt in een amplitude en een frequentie, en soms in een versnelling. Voor een massagestaf is de amplitude in millimeter bij de opgegeven frequentie de meest bruikbare maat, omdat zij iets zegt over de beweging die de gebruiker ervaart. Een opgave zonder frequentie is niet te vergelijken met een andere opgave, want dezelfde amplitude bij een andere frequentie voelt anders.
De opstelling die zich leent voor herhaling is een vaste houder met een gedefinieerde belasting, bijvoorbeeld een gewicht dat het toestel tegen een veer drukt. Zonder die belasting meet u de vrije beweging, die hoger is dan de beweging onder druk en die dus een gunstiger getal geeft dan de werkelijkheid. De belasting hoort bij de afspraak en niet bij de persoon die meet.
De tweede variabele is de laadtoestand van de accu. Een volle accu geeft een andere amplitude dan een bijna lege, en dat verschil is bij goedkope aansturing groter dan bij een geregelde motor. Spreek daarom af dat de meting bij een volledig geladen accu wordt gedaan, en herhaal de meting bij een half geladen accu om te zien hoeveel het toestel inzakt.
De derde variabele is de duur. Een toestel dat na twee minuten nog dezelfde amplitude geeft, kan na twintig minuten inzakken door warmte of door een beveiliging die de motor terugregelt. Meet daarom op twee momenten: direct na het starten en na twintig minuten. Het verschil tussen beide is een betere indicator voor de kwaliteit van de aansturing dan de beginwaarde alleen.
Geluidsdruk in dB(A): de afstand bepaalt het getal
Geluidsdruk wordt uitgedrukt in decibel met een weging die op het menselijk gehoor lijkt, aangeduid als dB(A). Het getal dat een leverancier noemt, is zonder de meetafstand en de omgeving niet te interpreteren: een toestel dat op tien centimeter wordt gemeten klinkt in getallen luider dan hetzelfde toestel op een meter, en een meting in een betegelde ruimte geeft een hoger getal dan een meting in een ruimte met textiel.
De bruikbare afspraak is daarom een vaste afstand, een vaste hoogte en een omschrijving van de ruimte. Voor een eerste beoordeling is een afstand van ongeveer een meter op oorhoogte in een stille kamer voldoende, mits die afstand in het protocol staat. Wie de afstand niet vastlegt, vergelijkt bij de volgende partij een ander getal en noemt dat een kwaliteitsverschil.
De tweede variabele is de achtergrondruis. Een meting in een ruimte waar een koelkast of een airco draait, is niet bruikbaar zonder de achtergrondwaarde erbij. Meet daarom eerst de ruimte zonder het toestel en noteer dat getal. Ligt de uitkomst van het toestel daar te dicht bij, dan is de meting onbruikbaar en moet zij worden overgedaan in een stillere ruimte.
De derde variabele is het contactgeluid. Een toestel dat op een harde tafel ligt, geeft een ander geluid dan een toestel dat in de hand wordt gehouden, omdat de tafel meetrilt. Leg het toestel daarom op een zachte ondergrond of houd het in een vaste houder. Dit detail verklaart veel van de verschillen tussen een meting bij de leverancier en een klacht van een klant die het toestel op een nachtkastje gebruikt.
Dichtheid en beschermingsgraad: de grens van de claim
De beschermingsgraad van een toestel wordt uitgedrukt in een IP-aanduiding, waarin het tweede cijfer iets zegt over de weerstand tegen water. Voor een massagestaf die met water wordt gereinigd is dat cijfer bepalend, maar het zegt niets over de vraag hoe lang die weerstand blijft bestaan. Een pakking die na honderd reinigingen nog dicht is, is een andere claim dan een pakking die bij aflevering dicht is.
De eenvoudigste controle is de visuele en de functionele: na een reiniging volgens de bijsluiter wordt het toestel geopend en wordt gekeken of er vocht in de behuizing staat. Deze controle is destructief en hoort daarom bij een vooraf afgesproken aantal exemplaren, niet bij elk toestel. Zij is wel de enige die laat zien of de pakking in de praktijk doet wat zij belooft.
De tweede controle is de druktest of de luchtdruktest bij de fabrikant, waarbij een lichte overdruk in de behuizing wordt gebracht en het drukverloop wordt gevolgd. Deze test is niet destructief en kan bij elk exemplaar worden gedaan, mits de fabrikant hem in het productieproces heeft ingebouwd. Vraag naar het percentage exemplaren dat deze test ondergaat en naar de grenswaarde die wordt gehanteerd.
De derde vraag is de formulering van de claim. Een toestel dat bestand is tegen sproeiwater mag niet worden gepresenteerd als geschikt voor onderdompeling, ook niet in een folder. De claim moet passen bij de test die is uitgevoerd, en de bijsluiter moet de reinigingswijze beschrijven die bij die claim hoort. Bij markttoezicht is dit het eerste punt waarop een dossier wordt beoordeeld.
Accu en laadtijd als functionele test
De accu is het onderdeel dat het vaakst klachten oplevert en het minst vaak wordt getest. De bruikbare meting is eenvoudig: volledig laden, de tijd meten tot het toestel stopt, en dat herhalen bij een tweede en derde laadcyclus. De eerste cyclus is bij een nieuwe cel vaak iets ongunstiger dan de tweede, en een toestel dat na drie cycli duidelijk minder presteert, heeft een probleem dat zich in het veld zal herhalen.
De tweede meting is de laadtijd zelf. Een langere laadtijd dan bij de eerste partij kan wijzen op een andere lader, een andere cel of een beveiliging die eerder ingrijpt. Deze drie oorzaken hebben verschillende gevolgen: een andere lader is een documentkwestie, een andere cel is een kwaliteitskwestie en een eerdere beveiliging is een ontwerpkwestie. Zonder de meting zijn zij niet van elkaar te onderscheiden.
De derde meting is de temperatuur tijdens het laden. Een cel die warm wordt, verliest sneller capaciteit en is in het slechtste geval een veiligheidsrisico. Meten met een infraroodthermometer op de behuizing geeft een indicatie; meten met een sonde op de cel geeft een getal dat iets zegt. Bij een gesloten behuizing is alleen de eerste meting mogelijk, en dan hoort de uitkomst als bandbreedte te worden behandeld.
De vierde meting is het gedrag bij een bijna lege accu. Een toestel dat bij een lage lading onverwacht stopt zonder waarschuwing, geeft in het veld een klacht over uitval terwijl de accu technisch in orde is. Noteer daarom het moment waarop de eerste waarschuwing verschijnt en het moment waarop het toestel stopt. Het interval tussen beide is een eigenschap van de aansturing en geen toeval.
Temperatuur na twintig minuten: de vergeten veiligheidstest
Een massagestaf die twintig minuten onafgebroken draait, wordt warm. Hoe warm, hangt af van de motor, de belasting en de ruimte om warmte af te voeren. Een behuizing die na twintig minuten onaangenaam warm aanvoelt, is een klacht in wording, ook wanneer het toestel technisch binnen zijn grenzen blijft.
De meting die zich leent voor herhaling is een temperatuurmeting op drie vaste punten: bij de motor, bij de accu en bij het punt waar de gebruiker het toestel vasthoudt. Deze drie punten zeggen meer dan één gemiddelde, omdat een warme motor met een koele greep een ander product is dan een koele motor met een warme greep.
De tweede vraag is of het toestel een beveiliging heeft die bij een bepaalde temperatuur terugregelt of uitschakelt. Een beveiliging is een goede eigenschap, maar zij moet in de bijsluiter staan, anders ervaart de gebruiker haar als een storing. Vraag naar de grenswaarde en naar het gedrag van het toestel bij het bereiken daarvan.
De derde vraag is de omgeving. Een toestel dat in een warme ruimte wordt gebruikt, bereikt zijn grenzen eerder dan in een koele. In de test hoort daarom een omgevingstemperatuur te worden genoteerd, anders is de uitkomst niet te vergelijken met een meting in een andere maand. Dit is dezelfde regel als bij geluid: zonder omstandigheden is een getal geen meting.
Van meting naar keuringsprotocol
Een keuringsprotocol is een formulier met vaste regels, waarin per partij staat welke metingen zijn gedaan, met welke opstelling, met welke uitkomst en met welke tolerantie. Zonder tolerantie is een protocol een opsomming zonder oordeel: er staat wat er is gemeten, maar niet of het goed is. De tolerantie is de afspraak die het oordeel mogelijk maakt.
De tweede regel is dat de metingen worden gekoppeld aan een exemplaar. Een protocol dat één uitkomst voor de hele partij noemt, verbergt de spreiding. Noteer per exemplaar een nummer en de uitkomst, zodat later te herleiden is of een klacht bij een uitschieter hoort of bij een verschuiving van de hele partij.
De derde regel is de steekproefomvang. Die hangt af van de partijgrootte en van het gewenste zekerheidsniveau, en zij hoort vooraf te worden afgesproken. Een steekproef die achteraf wordt bepaald op basis van wat er is gevonden, is geen steekproef maar een selectie, en zij is bij een discussie met een leverancier niet houdbaar.
De vierde regel is de bewaartermijn. Een protocol dat na een jaar niet meer te vinden is, bestaat niet. Bewaar het per partij, met de datum, het artikelnummer, de uitvoering en de naam van de persoon die heeft gemeten. Deze gegevens kosten bij het invullen enkele seconden en zij zijn het enige bewijs dat een partij volgens afspraak is gecontroleerd.
Welke apparatuur u echt nodig hebt
Voor de vier kernmetingen is weinig apparatuur nodig: een stopwatch, een thermometer, een geluidsmeter en een vaste houder. De stopwatch zit in elke telefoon, de thermometer is voor een indicatie voldoende, en een geluidsmeter van een eenvoudige klasse is voor vergelijkende metingen binnen hetzelfde bedrijf bruikbaar. De vaste houder is het enige onderdeel dat u zelf moet maken of laten maken.
De tweede vraag is of een gekalibreerd instrument nodig is. Voor een interne vergelijking tussen partijen is dat niet nodig zolang hetzelfde instrument wordt gebruikt. Voor een claim naar buiten, bijvoorbeeld in een technisch dossier of bij een geschil, is een gekalibreerde meting nodig. Het verschil tussen beide is niet de nauwkeurigheid maar de bewijswaarde.
De derde vraag is of een trilsterktemeter nodig is. Voor een massagestaf is de amplitude in millimeters een bruikbare maat, en die is met een eenvoudige opstelling te benaderen. Een formele versnellingsmeting hoort bij een laboratorium en is voor de dagelijkse keuring van een partij niet nodig. Wie haar toch wil, moet zich afvragen welke beslissing zij ondersteunt.
De vierde vraag is de registratie. Een meting die niet wordt opgeschreven, is geen meting. Een eenvoudig formulier per partij, ingevuld met de hand en gefotografeerd, is bruikbaarder dan een digitaal systeem dat niemand invult. Begin met het formulier en automatiseer pas wanneer het invullen een gewoonte is geworden.
Trendbewaking over partijen
De grootste winst van een vaste meting zit niet in de keuring van één partij maar in de reeks. Wanneer dezelfde vier metingen bij elke partij worden herhaald, ontstaat een lijn, en een lijn laat zien wanneer een partij afwijkt voordat er klachten zijn. Dat is precies het moment waarop een leverancier nog kan bijsturen zonder dat er een partij hoeft te worden teruggeroepen.
De eenvoudigste vorm van trendbewaking is een kaart per eigenschap met de gemiddelde waarde en de spreiding per partij. [Montgomery, 2019] beschrijft deze werkwijze als de basis van statistische procesbewaking: niet elke meting beoordelen, maar de verschuiving van het patroon. Voor een importeur is de kaart vooral een gespreksinstrument, omdat zij een verschil zichtbaar maakt zonder dat er een verwijt nodig is.
De tweede vorm is de vergelijking tussen partijen van verschillende leveranciers. Wanneer dezelfde opstelling wordt gebruikt, zijn de uitkomsten van twee leveranciers naast elkaar te leggen. Dat maakt een gesprek over kwaliteit concreet en het voorkomt dat een keuze op indruk berust. Het is ook de enige manier om te zien of een hogere prijs werkelijk in een betere motor of accu zit.
De derde vorm is de terugkoppeling naar de klacht. Wanneer een klacht binnenkomt, wordt de meting van die partij erbij gezocht. Blijkt de klacht bij een uitschieter te horen, dan is de steekproef te klein geweest; blijkt de hele partij af te wijken, dan is er iets in het productieproces veranderd. Deze twee uitkomsten vragen een verschillende reactie en zij zijn zonder reeks niet te onderscheiden.
Wat in het dossier hoort voor markttoezicht
Bij markttoezicht wordt niet gevraagd naar de ervaring van de inkoper maar naar het dossier. Dat dossier bevat per artikel de technische beschrijving, de conformiteitsverklaring, de testrapporten, de etikettering en de registratie van de uitgevoerde controles. De functietest hoort daar als document bij, met de opstelling en de toleranties.
De tweede eis is dat het dossier bij de uitvoering hoort die werkelijk is geleverd. Een testrapport van een eerdere uitvoering is geen bewijs voor een latere, ook niet wanneer het uiterlijk identiek is. Wanneer een onderdeel is gewijzigd, hoort dat in het dossier te staan met de datum en de nieuwe uitvoeringsaanduiding.
De derde eis is de taal. Een dossier dat alleen in een andere taal is opgesteld, is bij een Nederlandse controle minder bruikbaar. Zorg voor een Nederlandse of Engelstalige samenvatting van de kernstukken, met de verwijzing naar het origineel. Dat is geen vertaling van het hele dossier maar een bruggetje naar de stukken die de toezichthouder als eerste leest.
De vierde eis is de actualiteit. Een dossier dat drie jaar oud is en waarvan de leverancier sindsdien is gewisseld, beschrijft een andere keten dan de werkelijke. Werk het dossier bij wanneer een leverancier, een onderdeel of een etikettering verandert, en noteer de wijziging met datum. Waar een gegeven niet met een openbare bron kan worden bevestigd, staat in dit dossier 無法查證 en niet een aanname die later niet standhoudt.
| Eigenschap | index | Bewijs in het dossier | Index |
|---|---|---|---|
| Trilsterkte | 100 | meting bij elke partij herhaald | 85 |
| Geluidsdruk | 96 | zelfde opstelling en afstand | 81 |
| Temperatuur | 118 | temperatuur na twintig minuten | 100 |
| Laadtijd | 104 | verschil tussen begin en einde | 88 |
Veelgestelde vragen
Op welke afstand moet ik het geluid meten?
Op een vaste afstand die in het protocol staat, bijvoorbeeld ongeveer een meter op oorhoogte in een stille ruimte. De afstand zelf is minder belangrijk dan de herhaling: bij elke partij dezelfde afstand en dezelfde ondergrond. Zonder die afspraak zijn twee getallen niet te vergelijken en wordt een verschil in opstelling als kwaliteitsverschil gelezen.
Is een gekalibreerde geluidsmeter nodig?
Voor een vergelijking tussen partijen binnen hetzelfde bedrijf niet, zolang steeds hetzelfde instrument wordt gebruikt. Voor een claim naar buiten, bijvoorbeeld in een geschil of in een technisch dossier, is een gekalibreerde meting nodig. Het verschil zit niet in de nauwkeurigheid maar in de bewijswaarde van de uitkomst.
Hoe test ik of een toestel echt waterdicht is?
Door een reiniging volgens de bijsluiter uit te voeren en het toestel daarna te openen om te zien of er vocht in de behuizing staat. Deze controle is destructief en hoort daarom bij een vooraf afgesproken aantal exemplaren. Bij de fabrikant is een luchtdruktest een niet-destructief alternatief, mits die in het productieproces is ingebouwd.
Waarom is de temperatuur na twintig minuten belangrijk?
Omdat warmte de accu sneller laat verouderen en omdat een warme behuizing door de gebruiker als gebrek wordt ervaren, ook wanneer het toestel technisch binnen zijn grenzen blijft. Meet op drie punten: bij de motor, bij de accu en waar het toestel wordt vastgehouden. Eén gemiddelde verbergt precies het verschil dat de klacht veroorzaakt.
Hoe groot moet de steekproef zijn?
Dat hangt af van de partijgrootte en van het gewenste zekerheidsniveau, en het hoort vooraf te worden afgesproken. Een steekproef die achteraf wordt bepaald op basis van wat er is gevonden, is geen steekproef meer. Leg de omvang vast in het keuringsprotocol en herhaal haar bij elke partij op dezelfde manier.
Wat doe ik als een meting buiten de tolerantie valt?
Eerst vaststellen of het om een uitschieter of om een verschuiving gaat: herhaal de meting op een tweede exemplaar uit dezelfde partij. Daarna de leverancier informeren met de opstelling en de uitkomst erbij. Zonder opstelling en tolerantie is een melding niet te beoordelen, en zonder beoordeling volgt er geen correctie.
Bronnen en literatuur
Voor de algemene begrippen verwijzen wij naar de Wikipedia-artikelen Quality control, Acceptance sampling, Silicone, Rechargeable battery in de originele taal. De redenering over inkoop, kwaliteit, meting en besluitvorming berust op [Montgomery, 2019], [Deming, 1986], [Monczka et al., 2015], [Simon, 1976]; alle werken staan in de literatuuropgave. Deze vermeldingen zijn uitsluitend bronvermelding en duiden geen commerciële relatie met een andere site aan. Waar een concreet percentage, normnummer of wettelijke termijn niet met een openbare bron kon worden vastgesteld, staat dat in de tekst als 無法查證.
Literatuuropgave
- Montgomery, Douglas C. (2019). Introduction to Statistical Quality Control, 8th edition. Wiley.
- Deming, W. Edwards (1986). Out of the Crisis. MIT Press.
- Monczka, Robert M.; Handfield, Robert B.; Giunipero, Larry C.; Patterson, James L. (2015). Purchasing and Supply Chain Management, 6th edition. Cengage Learning.
- Simon, Herbert A. (1976). Administrative Behavior, 3rd edition. Free Press.
Offerte aanvragen — vermeld het artikelnummer, de gewenste uitvoering en het levertijdvak, dan sluit de offerte aan op het technisch dossier.
Bronvermelding: Waar een artikelnummer van een regeling, een tarief, een percentage of een wettelijke termijn niet met een openbare bron kon worden vastgesteld, is dat in deze bijdrage gemarkeerd als 無法查證. Er zijn geen bedragen of statistische waarden geschat en er is geen afbeelding als omslag gebruikt.